Humanitar fənlər kafedrası

Humanitar fənlər kafedrası ali təhsilin bakalavriat və magistratura səviyyələrində ixtisaslar üzrə tədris planlarının  humanitar fənlər bölümünə daxil olan fənlərinin tədrisini təşkil etməklə yanaşı Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimliyi, Filologiya (Azərbaycan dili və ədəbiyyat, Tarix və Tarix müəllimliyi ixtisasları üzrə  aparıcı ixtisas kafedrasıdır.

050101 – Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimliyi – ixtisasının mahiyyəti  Azərbaycan dilinin tarixinin əsas mərhələlərini, xronologiyasını bilən, dövlət dilində sərbəst danışan, düzgün yazı vərdişlərinə yiyələnən, ədəbi dilin gözəlliyi və zənginliyini, eyni zamanda Azərbaycan mədəniyyətini dil vasitəsi ilə qoruyub saxlayan kadr potensialının yaradılması, güclü tədris intizamının formalaşdırılmasından ibarətdir. Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimliyi ixtisasında təhsil almağın üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, bu ixtisasa yiyələnməklə həm Azərbaycan dilinin və ədəbiyyatın dərin biliklərinə yiyələnir, həm də nitq bacarığını formalaşdırmış olursan. Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimliyi ixtisası üzrə tədris olunan Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, Azərbaycan ədəbiyyatı nəzəriyyəsi, Şifahi xalq ədəbiyyatı,  Azərbaycan dili və ədəbiyyatın tədrisi metodikası kimi fənlər tələbələrin müəllim kimi fəaliyyət göstərməsinə böyük köməklik göstərməklə yanaşı,  onların aldıqları təhsilin sonrakı fəaliyyətlərində də tətbiq edə bilmələrinə möhkəm zəmin yaradır. Bu ixtisasa yiyələnmək məzunlara Azərbaycan ədəbiyyatını və mədəniyyətini ümumbəşəri kontekstdə tədqiq edə bilmək imkanı verir. O cümlədən, klassik ədəbiyyat nümayəndələrinin əsərləri ilə yanaşı müasir ədəbiyyat nümunələri ilə, yazıçıların bioqrafiyası, onların üslub xüsusiyyətləri ilə tanış ola bilirlər. Bütövlükdə, təhsil proqramını mənimsəyən məzunlar ixtisas biliklərindən əlavə, həm də aşağıdakı bir sıra ümummədəni və peşə kompetensiyalarına (səriştələr) yiyələnirlər:

– Kollektivdə öz həmkarları ilə birlikdə işləməyi, optimal qərarlar qəbul etməyi bacarmaq, idarəetmə metodlarına yiyələnmək;

– Yeni ideyalar irəli sürmək və əsaslandırmaq;

– Mədəniyyətlərarası dialoqa hazır olmaq;

– Problemli şəraitdə təşəbbüskarlıq göstərmək;

– Tənqid və özünütənqidə dözümlülük göstərmək;

– Peşə fəaliyyəti sahəsinə aid olan fənlərin əsas problemlərini bilmək və konkret şəraitdə tətbiq etməyi bacarmaq;

– Şagirdlərin müəyyən qruplarına rəhbərlik etməyi bacarmaq.

– Pedaqoji situasiyaları və prosesləri dərk etmək və obyektiv qiymətləndirmək.

– Dilçilik, ədəbiyyat, tarix və mədəniyyət amilləri, prosesləri və hadisələri arasındakı əlaqəni müəyyənləşdirmək.

Bu ixtisas üzrə bakalavr dərəcəsini almaqla orta ümumtəhsil məktəblərində, müxtəlif tədris mərkəzlərində və hazırlıq kurslarında, liseylərdə, orta ixtisas təhsili müəssisələrində (kolleclər), magistr dərəcəsini almaqla isə həm də, universitetlərdə Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi kimi işləmək imkanı qazanılır. Bu ixtisasa yiyələnənlər eyni zamanda jurnalistika fəaliyyəti ilə məşğul ola, radio və televiziya, nəşriyyat sahəsində, habelə KİV sahəsində öz bacarıqlarını nümayiş etdirə bilirlər.

İxtisas üzrə təhsil proqramının normativ mənimsəmə müddəti 4 ildir.

050201 – Filologiya (Azərbaycan dili və ədəbiyyat) – ixtisasının məzmununu Azərbaycan dilinin tarixinin əsas mərhələlərini, xronologiyasını bilən, dövlət dilində sərbəst danışan, düzgün yazı vərdişlərinə yiyələnən, öz peşə fəaliyyətini təşkil edən, ixtisas səviyyəsini daim artıran, işin nəticəsinə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürməyi bacaran, peşə vəzifəsini əxlaqi normalara və xidməti etikaya uyğun yerinə yetirən kadr potensialının yaradılması təşkil edir. Filoloq Azərbaycan dilinin tarixini, ədəbi dilin gözəlliyi və zənginliyini, Azərbaycan mədəniyyətini dil vasitəsilə qoruyub saxlayan mütəxəssisdir.

“Filologiya” ixtisasında Azərbaycan dili və ədəbiyyatının öyrənilməsi ümumtürk mədəniyyəti və dünya ədəbiyyatı kontekstində təqdim olunur. Bu, məzunlara gələcəkdə Azərbaycan ədəbiyyatını və mədəniyyətini ümumbəşəri kontekstdə tədqiq edə bilmək imkanı verir. Bununla yanaşı, Filoloq müvafiq ixtisas üzrə tədqiqatçı kimi işləməklə yanaşı gələcəkdə Türkoloq və Azərbaycanşünas kimi də fəaliyyət göstərə bilər.

 “Filologiya” ixtisası üzrə təhsil alan tələbələr məzun olarkən aşağıdakı peşə kompetensiyalarına, bilik və bacarıqlara yiyələnir: 

  – Filologiya (Azərbaycan dili və ədəbiyyatı) sahəsində təməl araşdırma vərdişlərinə sahib olur;

  – Dilin özəlliyi, mahiyyəti və vəzifələri barədə geniş biliyə malik olur; 

  – Dilin və yazının mənşəyi; dilin inkişaf mərhələləri; dil əlaqələri; dillərin təsnifat prinsipləri; dilin sistemi və strukturu; dil səviyyələri; dilin funksiyaları; dil və nitq, dil və cəmiyyət, dil və mədəniyyət arasında qarşılıqlı əlaqə haqqında ətraflı biliyə yiyələnir və bu sahələrdə mövcud nəzəri bilikləri mənimsəyir;

   – Dilşünaslıq sahələrində tətbiq edilən ümumi metod və üsulları mənimsəyir və kiçik həcmli tədqiqatlarda tətbiq edə bilir;

   – Dilçilik elminin tarixi, keçdiyi inkişaf yolu, hazırkı vəziyyəti və gələcək perspektivləri haqqında biliyə sahib olur;

   – Dilçiliyin tədqiqat obyektləri ilə bağlı geniş bilik əldə edir;

   – Dilin hazırkı inkişaf mərhələsində dilçilik elminin təməl nəzəri konseptual məsələləri tətbiq edə bilir;  

   –  Dilçilik elminin nəzəri nəticələrini təcrübədə tətbiq etmək bacarığı qazanır;

– Ədəbi nümunələrin və folklor nümunələrinin təhlil edilməsi bacarığına yiyələnir;

– Ədəbiyyatşünaslıq və folklorşünaslıq sahəsində yazılmış elmi-nəzəri ədəbiyyatla ətraflı şəkildə tanış olur;

 – İxtisasla bağlı anlayış və terminlərin mənasını bilir; arqument qurur və arqumenti əsaslandıra, məlumatı analiz və sintez edə bilir;

 – Tənqidi təhlil, eləcə də empirik və analitik tədqiqat vərdişlərini inkişaf etdirir;

            Proqramı uğurla başa çatdıran məzunlar dövlət qurumlarında, yerli özünüidarəetmə orqanlarında və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq müxtəlif müəssisələrdə filoloq mütəxəssis/məsləhətçi olaraq fəaliyyət göstərə bilərlər. Bundan əlavə, məzunlar tabeliyindən asılı olmayaraq peşəsinə və ixtisas dərəcəsinə uyğun gələn istənilən sahədə, təşkilatda, idarədə, müəssisədə, birlikdə, qurumda, nazirlik və komitələrdə həmçinin agentliklərdə və araşdırma/beyin mərkəzlərində mütəxəssis/ məsləhətçi olaraq da çalışa bilər,  həmçinin təhsillərini ixtisas üzrə magistratura proqramlarında davam etdirə bilərlər.

  İxtisas üzrə təhsil proqramının normativ mənimsəmə müddəti 4 ildir.

050206 – Tarix – ixtisası üzrə bakalavr dərəcəsi bütövlükdə dünyada mövcud olan qədim və müasir sivilizasiyaların tarixini öyrənən çoxsahəli təhsil proqramıdır. “Tarix” ixtisasında təhsil almağın üstün cəhəti odur ki, burada Azərbaycan və ümumdünya tarixinin, tarixi hadisələrin mahiyyətinin, səbəb və nəticələrinin; Azərbaycan tarixinin əsas mərhələləri və xronologiyasının; tarixi şəxsiyyətlərin, ayrı-ayrı sivilizasiya və regionların tarixinin; tarix elminin, tarixi biliklərin inkişaf tarixinin əsas xüsusiyyətlərinin; tarixi mənbələrin növləri, yaranma yolları, onlara tənqidi yanaşma mexanizmlərinin; beynəlxalq münasibətlər sistemi, beynəlxalq münasibətlər tarixi, beynəlxalq qurum və təşkilatlar, onların fəaliyyət mexanizminin və beynəlxalq münasibətlərdə rolunun; dünya xalqları, onların soykökü, yerləşmə arealları, maddi və mənəvi mədəniyyətinin əsas xüsusiyyətlərinin; tarixi tədqiqatların müasir vəziyyəti və perspektivlərinin öyrənilməsi kimi məsələlərə xüsusi diqqət yetirilir.

Tələbələr həmçinin Azərbaycanın qədim insan məskənləri, ölkə tarixinin müxtəlif dövrlərini əks etdirən tarixi yerləri, muzeylər, tarixi abidələr və s. ilə əyani tanışlıq üçün vaxtaşırı ekskursiyalarda olur, görkəmli tarixçi-alimlər tərəfindən vaxtaşırı aparılan ustad dərslərində iştirak edirlər. Maddi-texniki baza və pedaqoji heyət tələbələrin təkcə peşəkar tarixçi və mütəxəssis kimi yox, həm də yetkin vətəndaş kimi formalaşdırılması üçün səfərbər edilir.

“Tarix” ixtisası üzrə təhsil proqramını mənimsəyən məzunlar İxtisas bilklərindən əlavə, həm də aşağıdakı bir sıra ümummədəni və peşə kompetensiyalarına (səriştələr) yiyələnirlər:

• İş yerində informasiya texnologiyalarından istifadə etmək bacarığına;
• Fəaliyyətində sosial və ekoloji məsuliyyətə, eləcə də vətəndaş şüuruna və etik yanaşmaya, həmçinin keyfiyyətə üstünlük vermək bacarığına;
• Bilik və bacarıqlarını inkişaf etdirmək məqsədilə vəziyyəti və özünü yenidən qiymətləndirmək və özünütənqid bacarığına.

“Tarix” ixtisası üzrə məzun olanlar dövlət idarəetmə orqanlarında, yerli özünüidarəetmə orqanlarında və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq müxtəlif müəssisələrdə, nazirlik və komitələrdə, həmçinin agentlikliklərdə və araşdırma/beyin mərkəzlərində tarix üzrə mütəxəssis/məsləhətçi və təhlilçi olaraq çalışa, elmi tədqiqat institutlarında, arxivlərdə, muzeylərdə, Azərbaycan tarixinin araşdırılması mərkəzlərində, müxtəlif təhsil və mədəniyyət qurumlarında, ixtisas dərəcəsinə uyğun gələn müəssisə və təşkilatlarda,  və s. işləyə bilər, həmçinin təhsillərini ixtisas üzrə magistratura proqramlarında davam etdirə bilərlər.

      İxtisas üzrə təhsil proqramının normativ mənimsəmə müddəti 4 ildir.

050116 – Tarix müəllimliyi – Tarix müəllimliyi keçmişin, yazılı sənədlərdə göstərildiyi kimi, tədqiqi və bu günün sabaha düzgün ötürülməsi ilə əlaqəli olan ixtisasdır. Həmçinin, xalqın sosial yaddaşından, uğurlarından, qələbələrindən, faciələrindən və məğlubiyyətlərindən bəhs edən bu elm sahəsi gələcəyə doğru bir körpüdür. Tarix müəllimliyi ixtisasında təhsil almağın üstün cəhəti odur ki, həm Ümumi Tarix, yəni dünya ölkələrinin tarixi üzrə, həm də Azərbaycan tarixi üzrə qədim dövrdən müasir dövrə qədər dövrlə bağlı biliklərə yiyələnirsən. Eyni zamanda dünyada və cəmiyyətdə baş verən tarixi prosesləri səbəb-nəticə əlaqələri zəminində təhlil etmək, qiymətləndirmək bacarıqlarını və vərdişlərini qazanmış olursan. Tarix müəllimliyi ixtisası üzrə təhsil proqramını mənimsəyən məzunlar ixtisas biliklərindən əlavə, həm də aşağıdakı bir sıra ümummədəni və peşə kompetensiyalarına (səriştələr) yiyələnirlər:

 – Kollektivdə öz həmkarları ilə birlikdə işləməyi, optimal qərarlar qəbul etməyi bacarmaq, idarəetmə metodlarına yiyələnmək;

 – Yeni ideyalar irəli sürmək və əsaslandırmaq;

 – Mədəniyyətlərarası dialoqa hazır olmaq;

 – Problemli şəraitdə təşəbbüskarlıq göstərmək;

 – Tənqid və özünütənqidə dözümlülük göstərmək;

 – Peşə fəaliyyəti sahəsinə aid olan fənlərin əsas problemlərini bilmək və konkret şəraitdə tətbiq etməyi bacarmaq;

 – Şagirdlərin müəyyən qruplarına rəhbərlik etməyi bacarmaq.

 – Şagirdləri vətənpərvərlik, vətənə məhəbbət, Azərbaycan dövlətçiliyinə, Azərbaycançılığın təməl prinsiplərinə sədaqət, ümummilli və bəşəri tarixi-mədəni dəyərlərə hörmət ruhunda tərbiyə etmək.

 – Azərbaycanın və dünyanın ən mühüm tarixi hadisələrini, tarixi şəxsiyyətlərinin, mədəni nailiyyətlərini qiymətləndirməyi bacarmaq.

 – Keçmiş və müasir hadisələri müqayisə etməklə bu günumüzün ictimai-siyasi proseslərini başa düşmək.

 – Dünya xalqları, onların soykökü, yerləşmə arealları haqqında məlumatlara yiyələnmək.

 – Müxtəlif dinlərə tolerantlıq nümayiş etdirmək.

 – Hadisə və prosesləri öz baxışları ilə qiymətləndirmək.

 – Tarixi tədqiqatların müasir vəziyyətini və perspektivlərini öyrənmək.

            Bu ixtisas üzrə bakalavr dərəcəsini almaqla orta ümumtəhsil məktəblərində, müxtəlif tədris mərkəzlərində və hazırlıq kurslarında, liseylərdə, orta ixtisas təhsili müəssisələrində (kolleclər), magistr dərəcəsini almaqla isə həm də universitetlərdə tarix müəllimi kimi işləmək imkanı qazanılır.

 İxtisas üzrə təhsil proqramının normativ mənimsəmə müddəti 4 ildir.